احساس خوب داشتن به تمرین آگاهانه نیاز دارد

کاهش رنج روانی و تجربه احساسات مثبت، لزوماً یک فرایند واحد نیستند.

کاهش رنج روانی و تجربه احساسات مثبت، لزوماً یک فرایند واحد نیستند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که فرد ممکن است با وجود کاهش چشمگیر نشانه‌های اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، همچنان از بی‌لذتی (Anhedonia) رنج ببرد؛ یعنی توانایی کمتری برای تجربه لذت داشته باشد. در مقابل، ممکن است فردی با وجود مشکلات روان‌شناختی قابل‌توجه، همچنان روابطی عمیق و زندگی معناداری داشته باشد. نویسنده مقاله که از سال ۲۰۱۰ با افراد درگیر تروما، فقدان و پریشانی اخلاقی کار کرده است، تأکید می‌کند که توانایی تجربه احساسات مثبت را می‌توان به‌طور آگاهانه تقویت کرد. یکی از موانع مهم در این مسیر، سوگیری منفی‌نگری (Negativity Bias) است؛ گرایشی تکاملی که باعث می‌شود مغز به تجربه‌های ناخوشایند توجه بیشتری نشان دهد. روی بامیستر (Roy Baumeister)، روان‌شناس اجتماعی، و همکارانش در سال ۲۰۰۱ این پدیده را چنین خلاصه کردند: «تأثیر بدی از خوبی قوی‌تر است.» برای مثال، ممکن است تعریف و تمجید دیگران را خیلی زود فراموش کنیم، اما یک انتقاد را بارها در ذهن خود مرور کنیم. بااین‌حال، تجربه‌های مثبت نیز می‌توانند بر ذهن و رفتار ما تأثیر بگذارند؛ به‌شرط آنکه آن‌ها را آگاهانه مشاهده کنیم، از آن‌ها لذت ببریم و فرصت یادگیری از آن‌ها را فراهم کنیم. در یک کارآزمایی بالینی تصادفی در سال ۲۰۲۶، پژوهشگران ۹۸ بزرگسال مبتلا به افسردگی یا اضطراب را که سطح هیجان مثبت بسیار پایینی داشتند، بررسی کردند. نتایج نشان داد که ۱۵ جلسه درمان متمرکز بر هیجان مثبت (Positive Affect Treatment) در مقایسه با درمانی که بر کاهش هیجان‌های منفی تمرکز داشت، کاهش بیشتری در نشانه‌های اضطراب و افسردگی ایجاد کرد. این برتری در پیگیری یک‌ماهه نیز حفظ شد. پژوهش دیگری در سال ۲۰۲۵ با مشارکت ۶۸ فرد مبتلا به کووید طولانی‌مدت، به بررسی تمرین تجربه شگفتی و حیرت (Awe) پرداخت؛ هیجانی که هنگام مواجهه با پدیده‌های زیبا، عظیم یا فراتر از انتظار تجربه می‌کنیم. شرکت‌کنندگان پس از گذراندن چهار دوره آموزشی، تمرین کردند که لحظات کوتاه شگفتی را در زندگی روزمره شناسایی کنند. این مطالعات بر اهمیت تمرین و تکرار در پرورش هیجان‌های مثبت تأکید دارند. هدف، نادیده‌گرفتن رنج یا وادارکردن خود به شادبودن نیست، بلکه افزایش توانایی توجه به تجربه‌های خوشایند، حتی در کنار دشواری‌های زندگی است.

نکته کلیدی

سلامت روان فقط به معنای کاهش اضطراب، افسردگی و رنج نیست؛ بلکه توانایی تجربه لذت، ارتباط و معنا نیز اهمیت دارد. توجه آگاهانه به لحظات مثبت و تمرین مداوم لذت‌بردن از آن‌ها می‌تواند به تقویت بهزیستی روان‌شناختی کمک کند.

🔗 منبع: Psychology Today: The Latest