هوش و فرزندآوری؛ آیا افراد باهوش‌تر فرزندان کمتری دارند؟

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که رابطه میان هوش، تحصیلات و تعداد فرزندان پیچیده‌تر از آن است که بتوان به‌سادگی نتیجه گرفت افراد باهوش‌تر فرزندان کمتری دارند.

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که رابطه میان هوش، تحصیلات و تعداد فرزندان پیچیده‌تر از آن است که بتوان به‌سادگی نتیجه گرفت افراد باهوش‌تر فرزندان کمتری دارند. مقاله حاضر به بررسی مطالعاتی می‌پردازد که ارتباط میان ویژگی‌های ژنتیکی مرتبط با موفقیت تحصیلی، وضعیت اقتصادی و الگوهای فرزندآوری را در جمعیت آمریکا بررسی کرده‌اند. مطالعه بچمپ (Beauchamp) در سال ۲۰۱۶ نشان داد که برخی تغییرات ژنتیکی مرتبط با میزان تحصیلات، با کاهشی معادل حدود ۱٫۵ ماه تحصیل در هر نسل ارتباط دارند. این یافته در تضاد با روند تاریخی افزایش سطح تحصیلات در جامعه قرار می‌گیرد. مطالعه هیو جونز (Hugh-Jones) در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد که نمرات چندژنی مرتبط با تحصیلات بالاتر و درآمد بیشتر، با تعداد فرزندان رابطه منفی دارند؛ به این معنا که افراد دارای این ویژگی‌های ژنتیکی، به‌طور متوسط، فرزندان کمتری داشتند. این ارتباط به‌ویژه در برخی گروه‌ها، از جمله افراد کم‌درآمد، والدین جوان‌تر، افراد مجرد و کسانی که شرکای جنسی بیشتری داشتند، برجسته‌تر بود. همچنین، پس از درنظرگرفتن سن تولد نخستین فرزند، این رابطه در برخی تحلیل‌ها آشکارتر شد. در پژوهش دیگری در سال ۲۰۲۴، هیو جونز و همکارانش شواهد مشابهی را در سه نسل از آمریکایی‌ها گزارش کردند. این یافته‌ها به بحث درباره «انتخاب ژنتیکی منفی» (Dysgenic Selection) دامن زده‌اند؛ اصطلاحی که در این زمینه به کاهش فراوانی برخی ویژگی‌های ژنتیکی مرتبط با موفقیت تحصیلی در نسل‌های بعد اشاره دارد. بااین‌حال، نویسنده تأکید می‌کند که نمرات ژنتیکی مرتبط با تحصیلات، معادل اندازه‌گیری مستقیم هوش نیستند و نمی‌توان از این نتایج، کاهش قطعی هوش نسل‌های آینده را نتیجه گرفت. از سوی دیگر، عوامل اقتصادی نیز می‌توانند در این رابطه نقش داشته باشند. برای مثال، افرادی که فرصت‌های درآمدی بیشتری دارند، ممکن است هنگام اختصاص زمان به فرزندپروری، با هزینه فرصت بالاتری مواجه شوند؛ یعنی از درآمد یا پیشرفت شغلی بیشتری صرف‌نظر کنند. بنابراین، تصمیم به فرزندآوری احتمالاً حاصل تعامل پیچیده عوامل ژنتیکی، اقتصادی، اجتماعی و فردی است.

نکته کلیدی

برخی مطالعات ارتباطی منفی میان ویژگی‌های ژنتیکی مرتبط با موفقیت تحصیلی و تعداد فرزندان یافته‌اند، اما این ارتباط لزوماً به معنای فرزندآوری کمتر افراد باهوش‌تر نیست. شواهد موجود از رابطه‌ای نسبتاً محدود و پیچیده حکایت دارند که برای تفسیر آن باید نقش شرایط اقتصادی و اجتماعی را نیز در نظر گرفت.